Centraal- en Oost-Europa

Centraal- en Oost-Europa

Meest recente Economisch Vooruitzichten voor Centraal- en Oost-Europa

Uiteenlopende hersteltempo's COE en hun oorzaken

De onlangs gepubliceerde cijfers over de reële bbp-groei in het eerste kwartaal van 2024 op geaggregeerd niveau bevestigen het aantrekkend economisch herstel in de hele COE-regio. Het scenario van een hogere economische groei dit jaar, in vergelijking met het voorgaande jaar, dat door de meeste analisten wordt gedeeld, heeft dus met succes de eerste test doorstaan.

Tabel COE1 - Reële bbp-groei
kwartaalgroei, in %
  2023Q4 2024Q1
Bulgarije 0,5 0,7*
Tsjechië 0,4 0,5
Hongarije 0,0 0,8
Polen -0,1 0,4
Slowakije 0,5 0,9
* KBC Nowcast
Bron: KBC Economics gebaseerd op nationale bronnen 

Als we het startpunt van onze analyse verschuiven naar het laatste pre-covid-kwartaal, dan merken we duidelijk verschillende economische groeitrajecten van de landen in de regio. Het niveau van het reële bbp in Q4 2019, dat Tsjechië nog altijd niet heeft overtroffen, werd afgelopen najaar al met meer dan 10% overschreden door Polen (zie figuur COE1). 

De oorzaken die hebben geleid tot de verscheidenheid inzake groeitrajecten die sinds Q4 2019 zijn waargenomen, zijn divers en sommige ervan houden met elkaar verband. Nu we de meeste data voor 2023 beschikbaar hebben, kunnen we naar enkele van deze oorzaken kijken en trachten te meten hoe ze de economische groei in de toekomst verder kunnen beïnvloeden.

Werkgelegenheid en arbeidsproductiviteit

Uit de figuren COE2 en COE3 blijkt dat het gemiddelde aantal jaarlijks gewerkte uren in de economie na 2019 weliswaar aanzienlijk is gedaald in Tsjechië, Bulgarije en Slowakije, maar dat alleen Tsjechië deze daling niet heeft kunnen compenseren met een bovengemiddelde productiviteitsgroei. 

Vooruitblikkend kunnen we verwachten dat het negatieve effect van de daling van het aantal gewerkte uren, voornamelijk als gevolg van covid-beperkingen, snel zal wegebben. Wat daarentegen een blijvend effect zal hebben, zijn de demografische trends, met name de omvang van de beroepsbevolking. Die zal de komende tien jaar in alle betrokken landen afnemen, het snelst in Bulgarije en het minst sterk in Tsjechië en Slowakije. Tot op zekere hoogte kan de daling van de binnenlandse beroepsbevolking worden opgevangen door immigratie. Wat de arbeidsproductiviteit per gewerkt uur betreft, is het moeilijk om de ontwikkeling daarvan in de afzonderlijke landen op de langere termijn te voorspellen, omdat die onder andere afhangt van veranderingen in de structuur van de economie en het vermogen van de overheid om die veranderingen te ondersteunen.

Openheid en energie-intensiteit van de economie

De periode van de covid-pandemie en de daaropvolgende periode van toenemende geopolitieke spanningen in de wereld, samen met de voortdurende inspanningen om de klimaatcrisis af te wenden, hebben de trend van deglobalisering en de transformatie van de energiesectoren merkbaar versneld. Dit heeft de economische groei negatief beïnvloed, vooral in economieën met een energie-intensieve productie (in de groep van de door ons geselecteerde landen, voornamelijk Bulgarije, Tsjechië en Slowakije) en in landen met een hoog aandeel van de buitenlandse handel in hun bbp.

Wat die laatste factor betreft, was het gemiddelde saldo van de handelsbalans voor goederen en diensten in alle onderzochte COE-landen, met uitzondering van Polen, in 2020-2023 slechter dan in 2019. In Tsjechië was de verslechtering het grootst, met meer dan twee procentpunten bbp per jaar. Vooruitblikkend kunnen we verwachten dat de factor van de negatieve impact van een grotere externe openheid van de economie op de bbp-groei zal afnemen naarmate de deglobalisering en de transformatie van de mondiale energiemarkten vorderen.

Tabel COE2 - Netto uitvoer van goederen en diensten
in % van het bbp
  2019 2020-23 verandering in ppt
Bulgarije 3,2 1,8 -1,4
Tsjechië 6,0 3,9 -2,1
Hongarije 2,3 0,7 -1,6
Polen 3,7 4,3 0,6
Slowakije 0,2 -0,6 -0,8
Bron: KBC Economics gebaseerd op OESO Economic Outlook

Budgettaire impulsen

Het is geen verrassing dat de covid-pandemie, de impact van de daaropvolgende inflatiegolf en de noodzaak om te reageren op nieuwe geopolitieke bedreigingen de regeringen in de getroffen landen ertoe hebben aangezet om in te grijpen via de overheidsbegrotingen. Het gemiddelde primaire saldo van de overheidsbegrotingen, uitgedrukt in procent van het bbp, verslechterde in alle onderzochte landen in de periode 2020-2023, het meest in Tsjechië en het minst in Polen.

Tabel COE3 - Primair Begrotingssaldo
gemiddelde over de periode, in % van het bbp
  2016-19 2020-23 verandering in ppt
Bulgarije 0,5 -3,8 -4,3
Tsjechië 0,9 -4,4 -5,3
Hongarije -1,6 -6,0 -4,4
Polen 0,3 -2,8 -3,1
Slowakije -1,0 -4,7 -3,7
Bron: KBC Economics gebaseerd op ECB en OESO
Tabel COE4 - Reëel netto beschikbaar inkomen van huishoudens
constante prijzen, seizoensgezuiverd
  2023*/2019
Bulgarije 19,3
Tsjechië -1,9
Hongarije 9,0
Polen 6,5
Slowakije 0,8
*OESO schatting
Bron: KBC Economics gebaseerd op ECB en OESO

De relatief stevige Tsjechische begrotingsinjecties staan in schril contrast met de kleinste (zelfs negatieve) stijging van het reëel beschikbaar inkomen van de huishoudens van 2019 tot 2023. Het probleem van de oplopende overheidsuitgaven is evenwel niet uitsluitend terug te brengen tot de ondersteuning van de consumptievraag van huishoudens in Tsjechië in de afgelopen jaren, maar is veel algemener. Naast het niveau van de schuldgraad van de overheid, dat eind 2023 het laagst was in Bulgarije (23,1% van het bbp) en het hoogst in Hongarije (73,5% van het bbp), zal de kwaliteit van het functioneren van de overheid, wetgevende en gerechtelijke instellingen mee bepalend zijn voor een succesvolle ondersteuning van de economische groei via het begrotingsbeleid in de toekomst.  

Economische voorspellingen mei 2024

Tsjechië

  2023 2024 2025
Reëel bbp (gemiddelde jaarwijziging, in %) -0,2 1,6 3,1
Inflatie (gemiddelde jaarwijziging, geharmoniseerde CPI, in %) 12,1 2,5 2,6
Werkloosheidsgraad (Eurostat definitie, in % van beroepsbevolking, einde jaar) 2,8 3,3 3,2
Begrotingsaldo overheid (in % van bbp) -3,7 -2,5 -1,7
Bruto overheidsschuld (in % van bbp) 44,0 44,3 43,5
Saldo lopende rekening (in % van bbp) 0,4 0,9 1,0
Woningprijzen (Eurostat definitie, gemiddelde jaarwijziging in %, bestaande en nieuwe woningen -1,7 2,3 3,8
    22/5/2024

Slowakije

  2023 2024 2025
Reëel bbp (gemiddelde jaarwijziging, in %) 1,6 2,3 3,1
Inflatie (gemiddelde jaarwijziging, geharmoniseerde CPI, in %) 11,0 3,0 4,0
Werkloosheidsgraad (Eurostat definitie, in % van beroepsbevolking, einde jaar) 5,6 5,7 5,6
Begrotingsaldo overheid (in % van bbp) -4,9 -6,0 -5,5
Bruto overheidsschuld (in % van bbp) 56,0 58,5 59,0
Saldo lopende rekening (in % van bbp) -1,6 -3,0 -3,0
Woningprijzen (Eurostat definitie, gemiddelde jaarwijziging in %, bestaande en nieuwe woningen 0,1 1,5 3,5
    22/5/2024

Hongarije

  2023 2024 2025
Reëel bbp (gemiddelde jaarwijziging, in %) -0,7 2,3 3,6
Inflatie (gemiddelde jaarwijziging, geharmoniseerde CPI, in %) 17,0 4,3 4,0
Werkloosheidsgraad (Eurostat definitie, in % van beroepsbevolking, einde jaar) 4,2 3,9 3,6
Begrotingsaldo overheid (in % van bbp) -6,7 -5,2 -3,9
Bruto overheidsschuld (in % van bbp) 73,5 73,4 72,6
Saldo lopende rekening (in % van bbp) 0,3 0,3 0,6
Woningprijzen (Eurostat definitie, gemiddelde jaarwijziging in %, bestaande en nieuwe woningen 5,6 4,0 4,5
    22/5/2024

Bulgarije

  2023 2024 2025
Reëel bbp (gemiddelde jaarwijziging, in %) 1,9 2,3 3,0
Inflatie (gemiddelde jaarwijziging, geharmoniseerde CPI, in %) 8,6 4,0 3,0
Werkloosheidsgraad (Eurostat definitie, in % van beroepsbevolking, einde jaar) 4,3 4,2 4,0
Begrotingsaldo overheid (in % van bbp) -1,9 -3,0 -3,0
Bruto overheidsschuld (in % van bbp) 23,1 24,1 25,8
Saldo lopende rekening (in % van bbp) -0,2 -1,0 -0,5
Woningprijzen (Eurostat definitie, gemiddelde jaarwijziging in %, bestaande en nieuwe woningen 9,9 0,7 3,0
    22/5/2024

Andere voorspellingen en updates

Wereld

België

Ierland