Stevenen de Democraten in de VS af op een ‘blauwe golf’?
Klik hier om de PDF te openen
Op 3 november gaan de Amerikaanse kiezers opnieuw naar de stembus. Alle leden van het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden, een derde van de Amerikaanse senatoren en 36 gouverneurs zullen bij de zogenoemde ‘midterms’ worden gekozen. Omdat zorgen bij de Amerikanen over het dure leven de populariteit van president Trump hebben gekelderd, hebben de Democraten in de nationale peilingen een aanzienlijke voorsprong van 8,9 procentpunten. Dat maakt hen de duidelijke favoriet om het Huis te winnen en geeft hen een redelijke kans om ook de controle over de Senaat binnen te halen. De verkiezing zal belangrijke economische gevolgen hebben. De oorlog in Iran, de rechtsstaat, de onafhankelijkheid van de Fed, staatsregulering en de hertekening van kiesdistricten staan immers allemaal op het spel.
De tussentijdse verkiezingen in de VS, die op 3 november zullen plaatsvinden, zijn doorgaans een referendum over de regerende president. Vaak leiden die tot een aanzienlijk verlies voor de machthebbende partij. Een verschuiving in de machtsbalans is ook ditmaal waarschijnlijk. Omdat de ‘goedkeuringscijfers’ inzake Donald Trumps beleid erg slecht zijn (zie figuur 1), behaalden de Democraten in de nationale peilingen een aanzienlijke voorsprong van gemiddeld +8,9 procentpunten.
De economie speelt, net als in het verleden vaak het geval was, een prominente rol in deze tussentijdse verkiezingen. Het verloop van de inflatie in het bijzonder is voor veel kiezers van groot belang. 33% van de ondervraagden duidt inflatie en de hoge prijzen aan als het belangrijkste probleem waarmee de VS momenteel wordt geconfronteerd (volgens YouGov-peilingen). Verrassend is dat niet. Sinds januari 2021 is de algemene CPI-prijsindex met liefst 27% gestegen. Het jongste CPI-inflatiecijfer lag met 3,4% nog altijd op een vrij hoog niveau.
Het thema van de levensduurte heeft Trump waarschijnlijk geholpen om destijds terug aan de macht te komen. In 2024 vertrouwden de Amerikaanse kiezers Donald Trump op dit onderwerp meer dan Kamala Harris. Tegenwoordig scoort Trump hierover evenwel vrij slecht, omdat zijn handelsbeleid en de oorlog in Iran de prijzen van energie en goederen meer algemeen hebben opgedreven. Overigens zijn ook op andere belangrijke kwesties Tumps goedkeuringscijfers diep negatief geworden (zie figuur 2).
Democraten favoriet om het Huis te controleren
Omdat leden van het Huis van Afgevaardigden slechts voor een periode van twee jaar worden gekozen, zijn alle leden van het Huis in november herkiesbaar. De Republikeinen behielden in 2024 slechts nipt de controle over het Huis met een meerderheid van 220 tegen 215. Het zal voor de partij een uitdaging zijn om die meerderheid te behouden. Sinds de Tweede Wereldoorlog heeft de partij van de zittende president gemiddeld 26 zetels in het Huis verloren tijdens de tussentijdse verkiezingen. De geschiedenis zal zich in 2026 waarschijnlijk herhalen. Voorspellingsmarkten geven de Republikeinen slechts 8,5% kans om de controle over het Huis te behouden. Republikeinen hebben zelfs 32% kans om minder dan 193 zetels te behouden na de tussentijdse verkiezingen (zie figuur 3). Het voorspellingsmodel van The Economist geeft de Republikeinen zelfs maar 5% kans om het Huis te winnen.
Als de Democraten het Huis zouden veroveren, zou dit belangrijke economische gevolgen kunnen hebben. Zij zouden dan de controle krijgen over economische commissies zoals het House Financial Services Committee, het House Ways and Means Committee, het House Oversight and Government Reform Committee en het House Budget Committee. Dat zou hen in staat stellen om onderzoeken te voeren met betrekking tot onder meer handelsbeleid, financiële regulering, mededingingszaken, overheidscontracten, en dergelijke.
De controle over het Huis zou de Democraten ook in staat stellen Trumps wetgevende agenda te blokkeren. Het grootste deel van Trumps wetgevende agenda is opgenomen in Trumps One Big Beautiful Bill Act (OBBBA), die vorig jaar werd aangenomen (zie ook ons onderzoeksrapport van 16 september 2025). Het wetsvoorstel omvatte onder andere grote belastingverlagingen, bezuinigingen op de uitgaven voor sociale zekerheid en een verhoogde financiering voor immigratiecontrole. De OBBBA verhoogde ook het schuldenplafond van 36,1 biljoen naar 41,1 biljoen USD. Volgens het Bipartisan Policy Center zal deze limiet halverwege volgend jaar worden bereikt, wat mogelijk het pad effent voor een nieuwe strijd inzake het schuldenplafond. De Democraten zouden ermee kunnen dreigen om de overheid ‘te sluiten’ (de zogenoemde shutdown) om zo politieke toegevingen af te dwingen.
De Democraten zouden ook kunnen proberen Trumps oorlog in Iran te stoppen. De juridische mogelijkheden hiervoor zijn evenwel beperkt. De meest effectieve manier om die oorlog te beëindigen zou zijn door een gezamenlijke resolutie hierover aan te nemen. President Trump zou dit vervolgens kunnen vetoën. Het Congres zou op zijn beurt het veto van de president kunnen terugdraaien, maar slechts met een tweederdemeerderheid in beide kamers, wat onwaarschijnlijk is. Een effectievere manier om impact te hebben op de oorlog, zou zijn om de financiering ervan te beperken. Een Democratisch Huis zou niet de bevoegdheid hebben om de al toegewezen financiering stop te zetten, maar zou aanvullende financieringsverzoeken voor de oorlog in Iran wel kunnen blokkeren.
Spannende strijd om de Senaat
Het heroveren van de controle over de Senaat zal voor de Democraten uitdagender zijn. De Republikeinen hebben momenteel een meerderheid van 53-47. De Democraten zouden dus vier zetels moeten winnen om de controle over de Senaat terug te krijgen. Omdat Amerikaanse senatoren voor een termijn van zes jaar worden gekozen, zijn slechts 35 zetels herkiesbaar. Hoewel 22 daarvan momenteel in Republikeinse handen zijn, komt slechts één van die zetels uit een staat die Kamala Harris won (namelijk Maine). Slechts één andere zetel komt uit een staat waar Donald Trump er nipt één won (namelijk North Carolina). De Democraten moeten dus minstens twee zetels winnen in staten die Donald Trump met een marge van meer dan 10 procentpunten heeft gewonnen. Desalniettemin hebben ze, gezien het gunstige politieke klimaat voor de Democraten, in sommige van die staten degelijke kansen (zie figuur 4). De Democraten worden gezien als favoriet om de Senaatsrace in Alaska, Ohio en Texas te winnen en zijn de lichte underdog in de Senaatsrace van Iowa. Daarom geven voorspellingsmarkten de Democraten 63% kans om de Senaat terug te winnen (dezelfde kans als in het voorspellingsmodel van The Economist).
De uitkomst van de Senaatsverkiezingen is wellicht belangrijker dan de uitkomst van de verkiezingen voor het Huis. De Amerikaanse Senaat heeft niet alleen wetgevende bevoegdheid, maar ook de bevoegdheid om meerdere presidentiële nominaties te bevestigen of af te wijzen. De benoeming van kabinetssecretarissen, samen met veel plaatsvervangers en ondersecretarissen, vereist goedkeuring van de Senaat. De benoeming van de meeste federale rechters (inclusief rechters van het Hooggerechtshof) en veel Amerikaanse openbare aanklagers vereist presidentiële nominatie en bevestiging van de Senaat. Een overname van de Senaat door de Democraten zou Trumps huidige aanval op de rechtsstaat dus belemmeren. Verschillende hoofden van commissies en regelgevende instanties (zoals de Securities and Exchange Commission, de Commodity Futures Trading Commission en het Consumer Financial Protection Bureau) vereisen ook goedkeuring van de Senaat.
Het belangrijkste vanuit economisch oogpunt is de vereiste van bevestiging door de Senaat van alle zeven leden van de Federal Reserve Board of Governors. De termijn van voormalig Fed-voorzitter Jerome Powell als gouverneur loopt af in januari 2028. Een Democratische overname van de Senaat zou Trumps huidige aanvallen op de onafhankelijkheid van de Fed afzwakken, aangezien Trump Powell niet zou kunnen vervangen door een meer ‘meegaande’ gouverneur.
De op til staande Senaatsverkiezingen hebben ook gevolgen voor 2028 en daarna, aangezien senatoren worden gekozen voor termijnen van zes jaar. Een sterke Democratische uitkomst zou hun kansen vergroten om bij de volgende presidentsverkiezingen een zogenoemde ‘trifecta’ (controle over het presidentschap, de Huis and de Senaat) te behalen, terwijl een goed Republikeins resultaat hun kansen zou verminderen. De Democraten hebben momenteel 39% kans om na de tussentijdse verkiezingen 53 of meer senatoren te hebben, terwijl dat percentage bij de Republikeinen slechts 10% bedraagt (zie figuur 5).
Ook staatsverkiezingen zijn van belang
Naast federale verkiezingen worden er ook belangrijke verkiezingen op staatsniveau gehouden. De meeste staatswetgevende kamers organiseren verkiezingen en daarbij staan 36 gouverneursposten ter verkiezing. De Republikeinen bekleden momenteel 26 van de 50 gouverneurszetels, maar de verkiezingen zullen dat cijfer wellicht veranderen (zie figuur 6). De lokale verkiezingen zijn van belang omdat veel beleidsmaatregelen, waaronder het belastingbeleid en belangrijke regelgeving (op het gebied van milieu, bestemmingsplannen, kunstmatige intelligentie,…) op staatsniveau worden genomen.
Bovendien kunnen deze lokale verkiezingen belangrijke gevolgen hebben voor de controle over het Amerikaanse Huis in 2028. Staatsregeringen zijn immers verantwoordelijk voor het trekken van de grenzen van federale districten in hun staat. Sommige staatsfunctionarissen trekken deze kiesdistricten op een manier die hun partij een oneerlijk voordeel geeft bij verkiezingen voor het Huis (zogenoemde ‘gerrymandering’). Hoewel zowel de Democraten als de Republikeinen gerrymandering toepassen, deden de Republikeinen dat op een agressievere manier. Zo hebben ze recent kaarten in meerdere staten hertekend. Als gevolg daarvan moeten, volgens Precision Analytica, de Democraten nu de populaire stem winnen met 3,5 procentpunten om de controle over het Huis te verkrijgen. Als de Democraten meer controle zouden krijgen over de gouverneursschappen en wetgevende kamers, zouden ze de zaken kunnen doen keren.
Conclusie
Het toneel is klaar voor een nieuwe belangrijke Amerikaanse verkiezing op 3 november. Als de Democraten de controle over het Huis binnenhalen, zouden ze Trumps wetgevende agenda kunnen blokkeren en een stortvloed aan onderzoeken kunnen starten. Toch zou de controle over de Senaat de grotere prijs voor de Democraten zijn, omdat dat hen zou in staat stellen om controversiële nominaties te blokkeren. De verkiezingen zullen ook invloed hebben op de controle over staatsregeringen met belangrijke regelgevende gevolgen. Tot slot vormen deze verkiezingen het startschot voor de cruciale presidentsverkiezingen van 2028. Als de Democraten dit jaar sterk presteren in de Senaat en op lokaal niveau, zal dat hun kansen vergroten om in 2028 een ‘trifecta’ te behalen.