De gevolgen van de blauwe tsunami in de VS
De Democraten boekten een grote winst bij de Amerikaanse tussentijdse verkiezingen van vorige week. Ze behaalden grote meerderheden in zowel het Huis van Afgevaardigden als de Senaat en ze wonnen ook enkele belangrijke staatsverkiezingen. De uitslag van de tussentijdse verkiezingen zal significante economische gevolgen hebben, omdat ze Trumps immigratie- en handelsbeleid kunnen veranderen en AI-investeringen kunnen vertragen. Ze zouden ook het verloop van de oorlog in Iran kunnen veranderen en ze leggen de basis voor de verkiezingen van 2028, waarin de Democraten nu als duidelijke favorieten worden gezien.
De tussentijdse verkiezingen veroorzaakten een politieke aardbeving in Washington. Twee jaar nadat Trump werd herkozen, leverden de Amerikaanse kiezers een motie van wantrouwen in over zijn economisch beleid. De Republikeinen verloren de ‘popular vote’ met ongeveer 13 procentpunten, de grootste nederlaag in tussentijdse verkiezingen sinds 1974. Zij verloren daarmee de controle over de beide kamers van het Congres.
In het Huis van Afgevaardigden gingen 256 zetels naar de Democraten en slechts 166 naar de Republikeinen. Momenteel zijn er nog 13 onbepaalde zetels, waarvan 3 waarvoor Democratische kandidaat aan de leiding staat.
De Democratische winst in de Senaat is nog indrukwekkender. De Democraten wonnen daar zeven Republikeinse zetels, waarvan de meeste zich in historisch dieprode staten bevinden. Twee staten (Alaska en Mississippi) zijn nog niet bepaald. Voorspellingsmarkten geven de Democratische kandidaten nu evenwel een kans van meer dan 90% om ook deze staten te winnen. Indien de twee staten inderdaad in het voordeel van de Democraten worden uitgesproken, zou de partij eindigen met een stevige meerderheid van 56 tegen 44 zetels.
De Democraten boekten ook grote winst in de staatsverkiezingen. Zij wonnen vijf gouverneursverkiezingen. Twee gouverneursverkiezingen (die in Alaska en Kansas) zijn nog niet bepaald, maar voorspellingsmarkten zien de Democraten ook in die verkiezingen als grote favoriet. De Democraten behaalden ook een zogenoemde ‘trifecta’ (d.w.z. de controle over het gouverneurschap, het staatshuis en de senaat) in zes extra staten. 54% van de Amerikaanse bevolking zal nu wonen in staten met een Democratische ‘trifecta’ (tegenover 40% vóór de verkiezingen). Ter vergelijking: slechts 24% van de Amerikanen zal nu in staten wonen met een Republikeinse ’trifecta’ (een daling ten opzichte van 40% vóór de verkiezingen). Driekwart van de bevolking zal in een staat wonen die wordt geleid door een Democratische gouverneur.
Kortetermijngevolgen op staatsniveau
Hoe de Democraten hun electorale winst zullen gebruiken is een open vraag. De speelruimte om veranderingen door te voeren is in ieder geval het grootst op staatsniveau. Daar geven door Democraten gecontroleerde regeringen over het algemeen de voorkeur aan hogere en progressievere belastingen ter ondersteuning van hogere overheidsuitgaven inzake onder meer gezondheidszorg en onderwijs. Ze steunen ook vaak strengere regelgeving (bijvoorbeeld op vlak van arbeid of milieu). Democratische gouverneurs werken ook minder snel samen met federale immigratiehandhavingsinstanties.
Democratische gouverneurs en wetgevers zouden ook de huidige bouw van datacenters kunnen vertragen, wat een belangrijke drijfveer is geweest voor de recente Amerikaanse bbp-groei (zie figuur 1). De Democraten hebben het gouverneurschap veroverd in drie van de belangrijkste datacenterstaten (namelijk Texas, Ohio en Georgia). In Texas, de staat met de meeste geplande datacentercapaciteit, beloofde gouverneur-elect Gina Hinojosa een onmiddellijk moratorium op de bouw van datacenters. Bovendien stonden er op het stembiljet doorheen de VS 41 referenda gerelateerd aan datacenters. In 40 daarvan steunden kiezers beperkingen of verwierpen ze pro-ontwikkelingsvoorstellen.
Kortetermijngevolgen op federaal niveau
Hoe de overwinning van de Democraten het beleid op federaal niveau zal beïnvloeden, is minder zeker. De controle over het Huis plaatst de Democraten aan de leiding van grote economische commissies. Dit stelt hen in staat om onderzoeken uit te voeren naar onder andere handelsbeleid, financiële regulering, mededingingszaken, overheidscontracten enzovoort.
De controle over de Senaat stelt Democraten in staat verschillende presidentiële nominaties te bevestigen of af te wijzen, waaronder nominaties voor kabinetssecretarissen, federale rechters, openbare aanklagers en hoofden van regelgevende instanties. De Amerikaanse Senaat bevestigt ook presidentiële nominaties voor de Federal Reserve Board of Governors. De Democratische controle in de Senaat kan zo de impact van Trumps aanvallen op de onafhankelijkheid van de Federal Reserve afzwakken.
Doordat de Democraten nu een meerderheid hebben in beide kamers kunnen ze nu Republikeinse wetsvoortellen blokkeren. De Democraten zullen evenwel geen wetten op eigen houtje kunnen doorvoeren omdat ze niet de tweederdemeerderheid hebben die nodig is om presidentiële veto’s te omzeilen. Ze zullen dus waarschijnlijk moeten samenwerken met president Trump om wetgeving door te voeren. Beide partijen hebben alvast aangegeven dat ze bereid zijn om deals te sluiten. In een recent interview gaf Trump aan dat hij samen met de Democraten aan AI-veiligheidswetgeving wil werken. Trump gaf ook toe dat zijn deportatiecampagne te streng was en dat hij ervoor openstond om bepaalde immigranten zonder papieren een pad naar het staatsburgerschap aan te bieden. Trumps promotie van immigratiehardliner Stephen Miller als stafchef staat echter haaks op zijn uitspraken over immigratie. Andere samenwerkingsgebieden zouden kunnen gaan over bouwregulering en gezondheidszorg. Echter, onderzoeken van het Democratische Congres naar Trump (en zijn entourage) en van het ministerie van Justitie naar Democratische wetgevers kunnen de samenwerking tussen de Trump-regering en het Democratische Congres dwarsbomen.
De Democraten zouden ook kunnen samenwerken met Republikeinse wetgevers om wetten aan te nemen met tweederdemeerderheden. Hoewel Trump vóór de tussentijdse verkiezingen een stevige greep op de Republikeinse partij had, hebben verschillende Republikeinen Trump en zijn economische beleid bekritiseerd sinds het zware verlies in de tussentijdse verkiezingen. Naarmate Trumps greep op zijn partij verslapt, neemt de kans toe dat Republikeinse wetgevers op bepaalde gebieden tegen zijn regering zullen ingaan. Dit zou vooral het geval kunnen zijn voor Trumps handelsbeleid, dat haaks staat op de traditionele Republikeinse opvattingen. Republikeinse en Democratische wetgevers zouden mogelijk kunnen samenwerken om de presidentiële tarievenbevoegdheden in te perken.
Het verlies in de tussentijdse verkiezingen zou ook het verloop van de oorlog in Iran kunnen veranderen. Verschillende Republikeinen, waaronder vicepresident Vance en president Trump zelf, gaven toe dat de oorlog in Iran en de daaruit voortvloeiende stijging van de energieprijzen een belangrijke oorzaak waren van de electorale nederlaag. In anticipatie op een mogelijke de-escalatie van de oorlog daalden de Brent-olieprijzen met 7% de dag na de tussentijdse verkiezingen.
Gevolgen voor 2028
De tussentijdse verkiezingen zetten ook de toon voor de cruciale presidentsverkiezingen van 2028. Door de omvang van hun tussentijdse overwinning worden de Democraten gezien als duidelijke favoriet om het presidentschap terug te winnen (met een kans van 71% volgens de voorspellingsmarkten). Als ze het presidentschap winnen, zullen ze waarschijnlijk ook de volledige controle over het Congres behouden. De kans op deze zogenoemde Democratische ‘trifecta’ is nu 65%.
Ter vergelijking: zelfs als de Republikeinen de presidentsverkiezing winnen, is het onwaarschijnlijk dat ze de controle over het Congres terugkrijgen. De kans op een Republikeinse ‘trifecta’ is slechts 13%. Vooral het herwinnen van de controle over de Senaat in 2028 zal een uitdaging zijn voor de Republikeinen (18% kans), aangezien Republikeinen normaal gesproken minstens zes zetels moeten behalen om de controle over de Senaat terug te krijgen. Slechts vijf Democraten die in 2028 herkiesbaar zijn komen uit een staat die Trump heeft gewonnen, dus de Republikeinen zullen minstens één Senaatszetel in een blauwe staat moeten winnen om de controle terug te krijgen.
Het herwinnen van de controle over het Huis zal ook een uitdaging zijn voor de Republikeinen (21% kans). Niet alleen is er nu een grote Democratische voorsprong (van minstens 38 zetels), maar de Democraten kunnen hun winst op staatsniveau ook gebruiken om de kiesdistricten in hun voordeel te hertekenen. De staatsregeringen zijn verantwoordelijk voor het trekken van de grenzen van federale kiesdistricten in hun staat en trekken deze soms zo dat hun partij een oneerlijk voordeel krijgt bij verkiezingen voor het Huis (zogenoemde ‘gerrymandering’). De Republikeinen hebben onlangs in verschillende staten hun kiesdistricten in hun voordeel hertekend. Door hun overwinningen in de staatsverkiezingen kunnen de Democraten nu terugslaan en ‘gerrymanderen’ in staten die ze nu controleren. Opvallend in dit opzicht is dat Maryland een referendum heeft aangenomen om de beperkingen op congresherindeling te versoepelen.
Het is onduidelijk op welk beleidsprogramma beide partijen in 2028 zullen voeren. Voor de Democratische partij zijn de meest waarschijnlijke kandidaten vooral gematigde Democraten (zie figuur 2). Alleen Alexandria Ocasio Cortez komt uit de linkervleugel van de partij.
Aan de Republikeinse kant zien voorspellingsmarkten de huidige vicepresident Vance en minister van Buitenlandse Zaken Rubio als koplopers (zie figuur 3). De eerste wordt gezien als meer gelinkt aan Trumps MAGA-beweging, terwijl de tweede wordt gezien als een meer traditionele Republikein. De gouverneur van Florida, Ron De Santis, wordt ook gezien als een mogelijke sterke kandidaat.
