Rechtsuitspraak over tarieven: KT pijn, LT winst?
Het Amerikaanse Hooggerechtshof oordeelde onlangs dat de regering-Trump landen geen invoertarieven mag opleggen op basis van de International Emergency Economic Powers Act. De beslissing zet het huidige handelsbeleid van Trump op zijn kop, aangezien het merendeel van zijn tarieven op die wetgeving is gebaseerd. De regering heeft evenwel nog andere opties. Na de uitspraak van het Hof heeft Trump alvast op basis van sectie 122 een algemeen tarief van 15% ingesteld. Aangezien veel landen vóór de uitspraak te maken hadden met hogere tarieven dan 15%, daalde het gemiddeld effectief tarief van de VS van 16% vóór de uitspraak naar 13,7% na de uitspraak. In de toekomst zal de regering wellicht een combinatie van tarieven op basis van secties 301 en 232 gebruiken om de tarieven weer op het oorspronkelijke niveau te brengen (beide vereisen langdurig onderzoek). Hoewel eventuele tariefterugbetalingen en lagere effectieve tarieven op korte termijn een impuls kunnen geven aan de Amerikaanse economie, zullen de potentiële voordelen waarschijnlijk worden tenietgedaan door de negatieve effecten van grotere onzekerheid. Het handelsbeleid van de VS op langere termijn zal voorspelbaarder worden, aangezien de uitspraak deze regering en toekomstige regeringen aan banden legt.
Op 20 februari deed het Amerikaans Hooggerechtshof een uitspraak in de zaak "Learning Resources v Trump". De zaak draaide om de vraag of Donald Trump de International Emergency Economic Powers Act (IEEPA) kon gebruiken om invoertarieven op te leggen aan andere landen. In een 6 tegen 3 uitspraak oordeelde het Hof dat hij op basis van die wet geen tarieven mag vaststellen. Het Hof merkte op dat de grondwet "alleen het Congres de bevoegdheid gaf om in vredestijd tarieven op te leggen" en "geen enkel deel van de belastingbevoegdheid aan de uitvoerende macht toekende". Aangezien de IEEPA de president alleen toestaat om de invoer te reguleren (en het woord invoertarief niet vermeldt), kan deze wet dus niet worden gebruikt om tarieven op te leggen.
De uitspraak is een klap voor de handelsagenda van Donald Trump. De meeste van zijn tarieven waren namelijk gebaseerd op de IEEPA. Volgens het Yale Budget Lab daalde het gemiddeld effectief invoertarief onmiddellijk na de uitspraak van 16% naar 9,1%. Hoewel de uitspraak van het Hooggerechtshof geen beslissing over terugbetalingen bevat, zullen veel bedrijven nu de overheid kunnen aanklagen voor de terugbetaling van reeds betaalde tarieven. Naar schatting 175 miljard dollar werd geïnd via de IEEPA en zou kunnen worden teruggevorderd. Deze terugbetalingen zouden, indien ze effectief worden ontvangen, een lichte stimulans voor de economie betekenen, maar zouden ook de begrotingsproblemen van de VS verergeren.
Andere opties: Sectie 122
Hoewel de uitspraak het handelsbeleid van Trump beperkt, heeft de president andere mogelijkheden om invoertarieven op te leggen zonder dat daarvoor goedkeuring van het Congres nodig is. Hij beriep zich vrijwel onmiddellijk op sectie 122 van de Trade Act van 1974 om een wereldwijd tarief van 10% op te leggen. Een dag later kondigde hij een verhoging van dat tarief aan naar 15%. Sectie 122 stelt Trump in staat om aan alle landen tarieven op te leggen om zo de handelsbalans onder controle te houden of een aanzienlijke waardevermindering van de dollar te voorkomen. Sectie 122 houdt evenwel beperkingen in. Na 150 dagen is namelijk goedkeuring door het Congres vereist. Bovendien is 15% het maximale percentage dat op grond van sectie 122 mag worden geheven. Aangezien veel landen vóór de uitspraak met hogere tarieven te maken hadden, zullen zij blij zijn met de daling van hun effectieve tarief (zie figuur 1). Sommige landen, zoals het Verenigd Koninkrijk, hadden voorheen te maken met een lager tarief en zullen nu een lichte tariefstijging zien. Het effectieve tarief voor de EU zal ook stijgen, aangezien minder goederen zullen worden vrijgesteld van het tarief van 15%. Over het geheel genomen daalt het effectieve tarief van 16% vóór de uitspraak naar 13,7% vandaag, aangezien veel landen (voorlopig althans) hun tarieven zien dalen.
Volgende opties: sectie 301 en 232
Hoewel landen als Brazilië en China blij zullen zijn met de daling van hun effectieve tarieven, zal hun opluchting allicht van korte duur zijn. De Amerikaanse regering zal waarschijnlijk andere opties gebruiken om de effectieve tarieven weer op het niveau van vóór de uitspraak te brengen. Het meest waarschijnlijk is het gebruik van sectie 301 van de Trade Act van 1974 (waarvan de regering al heeft aangekondigd dat zij dit van plan is te doen bij de meeste belangrijke handelspartners). Dit stelt de regering-Trump in staat om tarieven op te leggen aan een handelspartner die een "oneerlijk voordeel" heeft verkregen. Om dit op te leggen, moet normaal gesproken wel een langdurig en omslachtig onderzoek worden uitgevoerd. In de eerste regering-Trump duurde het onderzoek naar China meer dan zes maanden.
Naast de tarieven op grond van sectie 301 zal de regering ook gebruik blijven maken van de tarieven op grond van sectie 232 uit Trade Expansion Act van 1962. Dit zijn tarieven die kunnen worden gebruikt om sectoren te beschermen waar invoer een bedreiging vormt voor de nationale veiligheid (en waarvoor ook voorafgaand onderzoek nodig is). Ze worden al gebruikt voor de auto-industrie, staal en aluminium, keukenkasten en gestoffeerde meubels. Andere sectoren, zoals halfgeleiders, worden momenteel onderzocht.
Economische gevolgen
De uitspraak zal een aantal economische gevolgen hebben. Ten eerste zou er, zoals we al vermeldden, een licht stimulerend effect kunnen zijn door tariefterugbetalingen. Ten tweede zal het lagere effectieve tarief waarschijnlijk ook een stimulerend effect hebben op de groei in de VS en de inflatie van Amerikaanse goederen verlagen. Dit effect zal echter gering zijn, aangezien het effectieve tarief slechts met 2,3 procentpunten is gedaald. De tariefdaling zal ook van korte duur zijn, aangezien er in de komende maanden waarschijnlijk nieuwe Sectie 301- en Sectie 232-tarieven zullen worden opgelegd.
De kleine positieve economische impuls van mogelijke tariefterugbetalingen en tijdelijk lagere effectieve tarieven zal waarschijnlijk worden tenietgedaan door het negatieve effect van de aanhoudende onzekerheid over het handelsbeleid als gevolg van deze uitspraak. Zoals we vorig jaar al hebben betoogd (zie Economische Opinie van 10 februari 2025), kan onzekerheid over tarieven even schadelijk zijn als het directe effect van de tarieven zelf, omdat onzekerheid investeringen ontmoedigt.
Na Liberation Day steeg de onzekerheid op handelsgebied tot een ongekend hoog niveau (zie figuur 2). Hoewel deze onzekerheid sindsdien enigszins is afgenomen, blijft zij erg hoog. Dat zal ook de komende maanden het geval blijven, waarbij de regering allicht geleidelijk nieuwe tarieven op grond van sectie 301 en sectie 232 zal aankondigen en verschillende handelsovereenkomsten opnieuw moeten worden onderhandeld.
Op langere termijn zal de uitspraak van het Hooggerechtshof echter leiden tot minder onzekerheid op handelsvlak. Aangezien deze regering (en toekomstige regeringen) niet langer zomaar tariefverhogingen kunnen aankondigen (gezien de nood aan onderzoeken in het kader van Sectie 232 en 301), zal het handelsbeleid van de VS waarschijnlijk voorspelbaarder worden. Dit zal beleggers uiteindelijk meer zekerheid geven na een jaar van grillig handelsbeleid.