Kan de IT-revolutie de groei aanzwengelen?

Economische Opinie

”Je ziet het computertijdperk overal, maar niet in de productiviteitsstatistieken”. Deze kwinkslag van econoom Robert Solow uit 1987 is relevanter dan ooit. Het BLS US Productivity and Costs K2 rapport leverde opnieuw ontnuchterend nieuws op. De arbeidsproductiviteit daalde met 1,1% ten opzichte van het vorige kwartaal en met 2,5% op jaarbasis. De sinds 2011 waargenomen groei van de arbeidsproductiviteit is uitzonderlijk laag (zie grafiek). Deze lage productiviteitsgroei is des te verrassender gezien de vooruitgang van de IT-technologie in de afgelopen decennia.

Over  het  belang  van de IT-revolutie in de productiviteitsstatistieken wordt onder economen hevig gedebatteerd. Techno-pessimisten zoals Harvard-professor Robert Gordon stellen dat de hoge Amerikaanse productiviteitsgroei van de 19e en 20e eeuw zich in deze eeuw waarschijnlijk niet zal herhalen. Hij beweert dat het laaghangend fruit van innovatie al geplukt is en dat nieuwe technologie minder impact zal hebben. Zo zal de uitvinding van zelfrijdende auto’s bijvoorbeeld de Amerikaanse productiviteit zeker verhogen, maar het effect ervan zal milder zijn dan de uitvinding van de auto zelf. Bovendien is, volgens Gordon, het effect dat de IT-revolutie op de Amerikaanse productiviteit in de jaren ‘90 had, uitgewerkt. Hij stelt dat we binnenkort het einde zullen zien van de wet van Moore, de observatie dat het aantal transistors op een microchip elke twee jaar verdubbelt. Gordon schat dat de productiegroei per uur in de jaren 2015 tot 2040 zal afnemen tot gemiddeld 1,2%, tegen gemiddeld 2,26% tussen 1920 en 2014.

Econome Seda Basihos2  gaat zelfs nog een stap verder. Volgens haar onderscheidt IT-innovatie zich van andere soorten innovatie doordat de levenscyclus ervan veel korter is dan die van andere producten. Zij beweert dat de tijd die nodig is om zich aan te passen aan nieuwe IT-technologie korter is dan de levenscyclus ervan. Deze constante update van technologie zou dus leiden tot erosie van vaardigheden op de arbeidsmarkt. Volgens haar schattingen zijn computers verantwoordelijk voor 30% van de productiviteitsdaling in de VS in de afgelopen decennia.

Techno-optimisten betwisten deze beweringen. Volgens hen onderschat de huidige methode voor de berekening van het bbp de welvaart die door nieuwe technologie wordt gegenereerd. Dankzij de IT-revolutie zijn veel producten zoals encyclopedieën, woordenboeken, krantenartikelen, muziekclips en online cursussen vrij beschikbaar op internet. Daardoor worden ze niet in de bbp-cijfers opgenomen, maar men kan moeilijk beweren dat ze geen waarde of welvaart genereren. Evenzo wordt een smartphone als een afzonderlijk product in de bbp-cijfers opgenomen en niet als een optelsom van een mobiele telefoon, een mp3, een gps, een rekenmachine, een horloge, een timer, een spelcomputer enz. De economen Hulten en Nakamura3  berekenen op basis van de economische literatuur dat het voordeel van innovatie voor de consumenten in de VS met een biljoen of meer USD (ongeveer 4% van het huidige bbp) wordt onderschat.

Verscheidene techno-optimisten betwisten ook de bewering dat de IT-gerelateerde productiviteit reeds het grootste deel van haar potentieel heeft bereikt. Breed opgezette technologische innovaties hebben doorgaans tientallen jaren nodig om hun volledige potentieel te bereiken. Voordat elektriciteit werd uitgevonden, waren fabrieken gebouwen met meerdere verdiepingen die vertrouwden op een enkele stoommachine. Toen elektriciteit werd uitgevonden, vervingen de meeste bedrijven gewoon hun stoommachines door elektrische motoren zonder hun fabrieksindeling aan te passen. Pas decennia later maakten ondernemers zoals Henri Ford gebruik van het ware potentieel van elektriciteit door hun productieprocessen te optimaliseren. Ook vandaag hebben veel bedrijven IT-oplossingen gewoon in hun huidige processen geïntegreerd, in plaats van hun hele manier van werken te herzien. De bedrijven die erin geslaagd zijn hun processen opnieuw te ontwerpen, hebben beter gepresteerd dan hun concurrenten. Volgens de OESO hebben grensverleggende bedrijven in het eerste decennium van deze eeuw een gemiddeld 3% hogere jaarlijkse productiviteitsgroei gegenereerd dan hun niet-grensverleggende collega’s4  . Als de creatieve vernietiging versnelt, zou de totale productiviteit wel eens kunnen stijgen.

Bovendien moeten veel op IT gebaseerde innovaties hun volledige potentieel nog bereiken. AI, quantumcomputing, blockchain, robotica, 3D-printing en zelfrijdende auto’s staan allemaal nog in de kinderschoenen en elk van hen heeft het potentieel om belangrijke industrieën te ontwrichten. In een studie uit 2013 concludeerden Frey en Osborne (2013) dat 47% van de totale werkgelegenheid in de Verenigde Staten een “hoog risico” loopt op automatisering (d.w.z. beroepen met ten minste 70% kans op automatisering) in de komende tien of twintig jaar5 . In dezelfde trend schat een studie van het McKinsey Global Institute uit 2017 dat 51% van de Amerikaanse werkzaamheden vatbaar is voor automatisering6.  McKinsey identificeerde een potentiële productiviteitsgroei van ten minste twee procent per jaar in de komende tien jaar, waarbij ongeveer 60 procent afkomstig is van digitalisering7.

In 1994 stelde Paul Krugman: “Productiviteit is niet alles, maar op de lange termijn wel bijna alles”. Hij heeft helemaal gelijk. Aangezien de afhankelijkheidsratio’s als gevolg van onze vergrijzende bevolking gestaag toenemen (zie grafiek), zal de groei van de arbeidsproductiviteit de belangrijkste motor van de economische groei zijn (zie ook ons rapport over demografie). In een scenario van lage productiviteit zullen de socialezekerheidsstelsels onder druk komen te staan en zullen de regeringen geconfronteerd worden met zware budgettaire afwegingen, terwijl de reële nettolonen waarschijnlijk zullen blijven stagneren. In een scenario met hoge productiviteit zal de stijgende economische groei de schuldratio omlaag duwen en voldoende begrotingsruimte bieden om uitdagingen zoals de klimaatverandering aan te pakken. Laten we hopen dat de techno-optimisten gelijk krijgen!

1Robert Gordon, 2016, “The Rise and Fall of American Growth: The US Standard of Living since the Civil War” Princeton University

2 Seda Basihos, 2022, “Blue Screen of Death? Obsolescence and Structural Change in the Computer Age”.

3Hulten en Nakamura, 2020, “Expanded GDP for Welfare Measurement in the 21st Century”.

 OECD-2015-The-future-of-productivity-book.pdf

5 Carl Benedikt Frey† en Michael A. Osborne, 2013, “the future of employment: how susceptible are jobs to computerisation? “

6 MGI-A-future-that-works-Executive-summary.ashx (mckinsey.com)

7 Is de Solow-paradox terug? | McKinsey

 

Disclaimer:

Alle meningen in deze KBC Economische Opinies vertegenwoordigen de persoonlijke mening van de auteur(s). Noch de mate waarin de voorgestelde scenario’s, risico’s en prognoses de marktverwachtingen weerspiegelen, noch de mate waarin zij in de realiteit zullen tot uiting komen, kunnen worden gewaarborgd. De gegevens in deze publicatie zijn algemeen en louter informatief. Ze mogen niet worden beschouwd als beleggingsadvies. Duurzaamheid maakt deel uit van de algemene bedrijfsstrategie van KBC Groep NV (zie https://www.kbc.com/nl/duurzaam-ondernemen.html). We houden rekening met deze strategie bij de keuze van de onderwerpen voor onze publicaties, maar een grondige analyse van de economische en financiële ontwikkelingen vereist het bespreken van een bredere waaier aan onderwerpen. Deze publicatie valt niet onder de noemer ‘onderzoek op beleggingsgebied’ zoals bedoeld in de wet- en regelgeving over de markten voor financiële instrumenten. Elke overdracht, verspreiding of reproductie, ongeacht de vorm of de middelen, van de informatie is verboden zonder de uitdrukkelijke, voorafgaande en schriftelijke toestemming van KBC Groep NV. KBC kan niet aansprakelijk worden gesteld voor de juistheid of de volledigheid ervan.

Gerelateerde publicaties

Een week om naar uit te kijken…

Een week om naar uit te kijken…

Economische Vooruitzichten januari 2023

Economische Vooruitzichten januari 2023

MNB weerstaat aan de verleiding

MNB weerstaat aan de verleiding

Van verhoopte winst naar zeker verlies

Van verhoopte winst naar zeker verlies