EU zoekt nieuwe balans in handelsrelatie met China
Klik hier om de PDF te openen
De EU en China hebben een sterke wederzijdse handelsrelatie, met imposante goederen- en dienstenstromen in beide richtingen. Deze relatie is de voorbije jaren steeds meer onder druk komen te staan. Toen China nog de maakfabriek van de wereld was en vooral producten met een lage toegevoegde waarde creëerde was de dreiging voor de economie van de EU beperkt. De laatste jaren heeft China echter haar industrieel beleid omgegooid door in toenemende mate in te zetten op de ontwikkeling en productie van hoogtechnologische goederen. Dit zet druk op de relatie tussen de twee grootheden omdat China een belangrijke concurrent geworden is voor belangrijke industrieën in de EU, terwijl de Chinese markt sterk afgeschermd blijft voor buitenlandse producenten en investeerders. Bovendien maakt de EU zich in toenemende mate zorgen over de strategische macht van China, onder meer door de grote Europese afhankelijkheid van China voor kritieke materialen voor de digitale en energie-transitie. De EU zoekt nu uit hoe het de handelsbalans met China meer in evenwicht kan brengen zonder daarbij in de eigen voeten te schieten. China heeft al duidelijk aangegeven dat het tegenmaatregelen zal nemen als de EU tot actie overgaat. Dat de EU deze dreiging serieus neemt blijkt uit de voorzichtige uitkomst van de samenkomst van Europese leiders in juni. Deze vergadering eindigde niet in een grootschalig plan met handelsmaatregelen maar in een vraag aan de Europese Commissie om te onderzoeken welke instrumenten ingezet kunnen worden om allerhande wereldwijde handelsdreigingen (onofficieel vooral de industriële overcapaciteit van China) het hoofd te bieden. De EU wil haar handels- en industrieel beleid duidelijk versterken maar blijft wel benadrukken dat communicatie en coöperatie nog steeds de basis vormen voor haar relatie met andere landen, waaronder China.
EU overspoeld door Chinese goederen
Het handelstekort van de EU ten opzichte van China voor goederen is sterk gegroeid sinds de jaren 2000. Dit is geen onlogische evolutie, aangezien de economische activiteit in opkomende economieën typisch een stuk sneller toeneemt dan ontwikkelde economieën. Het grote probleem waarop de EU momenteel stuit is dat vooral de uitvoer van China sterk gegroeid is (en steeds meer in belangrijke economische sectoren voor de EU) en dat de invoer maar niet volgt. De middenklasse in China is spectaculair toegenomen in aantallen maar de uitgaven van deze groep groeien niet mee aan hetzelfde tempo. Schuldigen hier zijn onder meer de aanhoudende vastgoedcrisis in het land en het beperkte sociale vangnet. De consumenten in China houden de vinger op de knip en de producenten krijgen hun producten niet voldoende verkocht op de binnenlandse markt. Het overaanbod van bepaalde producten werd bovendien extra versterkt door het marktverstorende investeringsbeleid van de overheid, waarbij strategische doelen en lokale belangen leidden tot overproductie. Door deze overproductie worden Chinese producenten steeds meer gedwongen om afzetmarkten in het buitenland te zoeken. Daar bovenop kwam vorig jaar het vijandigere handelsbeleid van de VS onder Trump, dat Chinese uitvoerders bijkomend richting EU duwde.
EU wil grenzen stellen
De EU ziet haar industrie steeds meer weggeconcurreerd worden door Chinese invoer en de afhankelijkheid van de EU ten opzichte van China neemt toe. Verzwarende omstandigheden in de relatie met China zijn onder meer de asymmetrieën tussen de marktopenheid van China en de EU en de beperkingen op de vrije beweging van Chinese munt.
Er gaan dan ook steeds meer stemmen op binnen de EU om bijkomende maatregelen te nemen om deze bewegingen af te remmen. Er zijn goede redenen om dit te doen, gaande van het beschermen van de werkgelegenheid tot het bewaken van de Europese geopolitieke en economische onafhankelijkheid. Er wordt ook steeds meer gewaarschuwd voor de strategische risico’s die verbonden zijn met het grote aandeel van Chinese componenten en software in belangrijke infrastructuur in de EU.
De EU lanceerde reeds een hele hoop initiatieven om de invoer van goederen te diversifiëren en om de interne markt beter af te schermen, bijvoorbeeld ten opzichte van de invoer van overgesubsidieerde goederen. Denk hierbij aan de Critical Raw Materials Act, de Industrial Accelerator Act, de Cyber Security Act, de Net-Zero Industry Act en de afschaffing van de de-minimisvrijstelling voor e-commercezendingen onder de 150 euro uit derde landen.
Omzeiling en vergelding
De EU staat al geruime tijd wantrouwend tegenover vermeende pogingen van China om de beschermende maatregelen van de EU te omzeilen. Zo worden er bijvoorbeeld vraagtekens gezet bij de motivering achter de vele miljarden die China investeert in Marokko, een land waarmee de EU een uitgebreid vrijhandelsverdrag heeft. De EU vreest dat deze investeringen tenminste deels bedoeld zijn om de overproductie uit China via Marokko richting EU te verschepen, zonder dat er een belangrijke meerwaarde gecreëerd wordt in Marokko. Dit laatste is nochtans een belangrijke voorwaarde opdat de producten onder het handelsverdrag zouden vallen en aan nultarief naar de EU uitgevoerd kunnen worden (cf. rules of origin).
China schrikt er ook steeds minder voor terug om harde taal en acties te gebruiken om te voorkomen dat andere landen hun handelsbeleid verstrakken. Denk maar aan het snel escalerende opbod aan tarieven en uitvoerrestricties tussen de VS en China in 2025. Het handelswapenarsenaal dat China kan inzetten om de eigen belangen te beschermen is uitgebreid. Zo kan China bijvoorbeeld invoerheffingen of -beperkingen opleggen. In het begin van dit jaar waren er nog waarschuwingen dat het land anti-dumping en anti-subsidieonderzoeken zou starten naar goederen uit de EU, waaronder Franse wijn, als de EU handelsmaatregelen zou nemen tegen China. Belangrijker nog dan het invoerinstrument is de mogelijkheid van China om de uitvoer van kritieke materialen voor de klimaat- en technologietransitie te beperken of volledig lam te leggen.
EU houdt communicatielijnen open
Gegeven deze overweging is het weinig verrassend dat de samenkomst van Europese leiders over deze kwestie in juni 2026 niet leidde tot een groot pakket aan nieuwe tarieven, quota of handelsbeperkingen. Toch was de bijeenkomst geen maat voor niks. De Europese Commissie heeft nu de taak gekregen te onderzoeken welke maatregelen de EU kan nemen om het “onhoudbare” handelstekort met China aan te pakken. De nadruk van de EU blijft in dit alles wel nog steeds liggen op communicatie en coöperatie. In dit kader werd er enkele dagen geleden een nieuw overlegforum aangekondigd tussen beide machtsblokken, het EU-China Trade en Investment Consultation (TIC) mechanisme. De EU neemt dus wel de handschoen op maar het is in eerste instantie een fluwelen handschoen.