Interne onevenwichtigheden China zijn wereldwijd probleem
- Lees de publicatie hieronder of klik hier om de PDF te openen.
Inleiding
Protectionistische tendensen in de wereldwijde handelsdynamiek reiken veel verder dan de (inmiddels onwettig verklaarde) invoerheffingen van Trump. De regering-Biden heeft beperkingen opgelegd aan de uitvoer van chips, de EU heeft de afgelopen jaren een recordaantal handelsbeschermingsonderzoeken ingesteld en veel landen zijn druk bezig om hun afhankelijkheid van de invoer van kritieke grondstoffen te verminderen. Centraal in deze trends staat een langdurige strijd om technologische en economische dominantie tussen de regerend kampioen (de VS) en de snel opkomende uitdager (China), terwijl de andere grote economische macht (de EU) ongewild in de ring wordt getrokken. Deze boksmatchmetafoor gaat uit van een transactionele zero-sum-visie op de wereldwijde handel, waarin de winst van China het verlies van een andere economie betekent. Voor de EU is daar in ieder geval enig bewijs voor, aangezien de toegenomen concurrentie van de Chinese industrie druk uitoefent op de EU-industrieën. Lange tijd was er de verwachting dat de economische opmars van China een enorme markt van consumenten zou ontsluiten, wat de wereldwijde groei in bredere zin zou ondersteunen, maar deze verwachting is nog niet uitgekomen. Het interne onevenwicht tussen vraag en aanbod in China is een steeds groter wordend wereldwijd probleem, dat weliswaar een binnenlandse oplossing vereist.
Belang van de Chinese groeisamenstelling
Ondanks talrijke tegenwinden groeide het Chinese reële bbp in 2025 met een stabiel gemiddeld percentage van 5% en dit grotendeels dankzij de solide prestatie van de netto-uitvoer. De consumptiegroei was historisch gezien trager, wat belangrijk is in de context van het verschuivende groeimodel van China. De zeer hoge, door de overheid gestuurde infrastructuurinvesteringen die jarenlang de Chinese groei hebben aangedreven, vooral na de wereldwijde financiële crisis van 2008, zijn niet langer houdbaar. De vastgoedcrisis maakt hier deel van uit; een groot deel van de scherpe daling van het aandeel van investeringen in het Chinese bbp (van een piek van 84% in 2009 tot slechts 15% in 2025) is te wijten aan de terugval van investeringen in vastgoed en bouw. Deze terugval werd niet opgevangen door consumptie maar door sterkere uitvoer.
De samenstelling van de Chinese groei heeft steeds meer wereldwijde gevolgen. De binnenlandse vraag is te zwak om de toegenomen productiecapaciteit in specifieke industrieën op te vangen (figuur 1). Dit verklaart gedeeltelijk de toegenomen uitvoer van China, aangezien producenten zich op buitenlandse markten richten. Het heeft ook geleid tot deflatoire druk binnen China, met producentenprijzen die negatief zijn op jaarbasis sinds oktober 2022. Deze deflatoire druk zorgde ervoor dat de goedkopere Chinese uitvoerproducten marktaandeel konden veroveren in andere landen.
Veerkracht Chinese uitvoer is meer dan alleen transshipment
De veerkrachtige uitvoerprestaties van China in 2025 verbergen de negatieve impact van de hogere Amerikaanse invoertarieven op de handel tussen de VS en China. De Chinese uitvoer naar de VS is sinds april 2025 aanzienlijk gedaald (figuur 2). De de-escalatie in mei 2025 heeft een einde gemaakt aan deze daling maar van een significant herstel van de Chinese uitvoer naar de VS is er geen sprake, zelfs niet nadat in oktober 2025 een handelswapenstilstand voor een jaar werd afgesloten.
Het is verleidelijk om de compenserende verbetering van de uitvoer naar andere regio’s toe te wijzen aan transhipping, waarbij Chinese producenten de hogere tarieven omzeilen door hun producten eerst naar derde landen, met name in Afrika, te verschepen voor ze naar de VS te versturen. Maar terwijl de Amerikaanse invoer uit Afrika (op basis van een voortschrijdend gemiddelde over 12 maanden) tussen november 2024 en juni 2025 bijna even snel groeide als de Chinese uitvoer naar Afrika (+12,5%), bleef de Chinese uitvoer naar Afrika in de tweede helft van 2025 sterk groeien (+14%) terwijl de Amerikaanse invoer uit Afrika afvlakte en zelfs daalde (-2,45%). Dit suggereert dat transshipping weliswaar een beperkte rol speelt, maar dat er daarnaast ook een diepere reden is voor het succes van de Chinese uitvoer.
Industriële opwaardering stimuleert het aanbod
De opwaardering van de industrie is al lang een doelstelling van de Chinese regering. Om dit doel te bereiken worden er gericht geinvesteerd om de waardeketen in de productiesector te verbeteren, de automatisering in de productiesector te vergroten en strategische onafhankelijkheid in belangrijke hightechsectoren (AI, quantumcomputing, halfgeleiders, groene technologie) te ondersteunen. Deze strategie werpt zijn vruchten af. De industriële productie is de afgelopen jaren een belangrijke motor geweest voor de Chinese groei, met name dankzij de hightechproductie (figuur 3).
De toename van de hightechproductie is duidelijk zichtbaar wanneer we kijken naar de uitsplitsing van de Chinese goederenuitvoer. Neem bijvoorbeeld de Chinese auto-uitvoer, die sinds 2021 met 285% is gegroeid. Een aanzienlijk deel van die groei is te danken aan de uitvoer van elektrische auto's, die in dezelfde periode met 362% is gestegen (figuur 4). Een vergelijkbare trend zien we bij de Chinese uitvoer van zonnecellen, die sinds begin 2022 met 415% is gegroeid in volumetermen (figuur 5). In dezelfde periode is diezelfde uitvoer van zonnecellen in waardetermen (gemeten in USD of CNY) licht gedaald, wat aangeeft dat de lage kosten van de Chinese hightech-uitvoer een belangrijke rol spelen in het uitvoersucces.
Goedkope uitvoer uit China heeft duidelijke gevolgen voor concurrerende markten in het buitenland. De Europese auto-industrie is hiervan een belangrijk voorbeeld. Voorheen voerde de EU consequent meer voertuigen uit naar China dan zij uit China invoerde. Vanaf 2021 begon de uitvoer van voertuigen uit de EU naar China echter gestaag af te nemen, terwijl de Chinese uitvoer van voertuigen naar de EU gestaag begon toe te nemen. Eind 2023 kruisten de cijfers elkaar en sindsdien is de kloof verder toegenomen. Dit betekent dat China nu meer voertuigen naar de EU uitvoert dan het uit de EU invoert (figuur 6). Dit sectorspecifieke fenomeen is ook vanuit een breder perspectief duidelijk zichtbaar: sinds 2018 hebben geavanceerde economieën wereldwijd marktaandeel verloren in het buitenland, terwijl China aanzienlijk heeft gewonnen (figuur 7).
Zwakke vraagzijde
Het toenemende handelsoverschot van China heeft niet alleen te maken met de grote buitenlandse vraag naar Chinese producten. Terwijl de uitvoer sterk is gestegen, is de invoer gestagneerd. Dit is deels een weerspiegeling van het Chinese beleid, dat gericht is op strategische onafhankelijkheid (Made in China 2025)1 , maar ook een weerspiegeling van de zwakke consumentenvraag in China. Als we terugkijken naar figuur 3, zien we dat de industriële productie sterk bleef terwijl de detailhandelsverkopen extreem zwak waren.
De spaarquote van huishoudens (als percentage van het beschikbare inkomen) ligt al geruime tijd veel hoger in China dan in andere economieën (35% in 2019, tegenover 6% in de EU en 7,5% in de VS). Net als in andere landen nam het sparen bovendien verder toe tijdens de pandemie. Maar terwijl deze extra besparingen ten minste gedeeltelijk daalden na de pandemie in de meeste landen, is de spaarneiging van Chinese consumenten alleen maar toegenomen. Volgens een recent consumentenonderzoek is 63% van de Chinese consumenten van plan om in het vierde kwartaal van 2025 meer te gaan sparen, tegenover 46% zes jaar geleden.
Er zijn veel verklaringen voor de hoge spaarquote en de zwakke consumptie in China, maar het sombere consumentenvertrouwen speelt hierin zeker een belangrijke rol. Het consumentenvertrouwen kelderde dramatisch in 2022 als gevolg van de vastgoedcrisis en heeft zich sindsdien nog niet hersteld (figuur 8). Zoals we in eerdere onderzoeksrapporten hebben opgemerkt, zit een aanzienlijk deel van het vermogen van huishoudens in China vast in de vastgoedsector. Tezamen met de hoge hypotheekschulden van huishoudens zet dit een rem op de consumptiegroei. Het sombere consumentenvertrouwen weerspiegelt waarschijnlijk ook overwegingen met betrekking tot de arbeidsmarkt. Het jeugdwerkloosheidspercentage eindigde vorig jaar op 16,5% en slechts 6,4% van de respondenten in een enquête van de PBoC beschouwt de werkgelegenheidssituatie als "goed".
Conclusie: structurele uitdagingen vereisen structurele hervormingen
Het herstel van het evenwicht in de Chinese economie zal geen gemakkelijke opgave zijn. Traditionele beleidsinstrumenten, zoals een bescheiden verlaging van de beleidsrente om de vraag te stimuleren, worden minder effectief wanneer huishoudens hun schulden afbouwen. De maatregelen die vorig jaar zijn genomen om de deflatoire druk te bestrijden in het kader van het zogenaamde 'anti-involution'-beleid, drukken op de investeringsgroei en daarmee op de bbp-groei (de investeringen in vaste activa daalden in 2025 met 3,8% ten opzichte van 2024 – het eerste negatieve jaarcijfer in decennia). Ondertussen worden handelspartners steeds wantrouwiger ten aanzien van de groeiende marktdominantie van China in veel sectoren, wat maakt dat het geen duurzame langetermijnstrategie is om uitsluitend te vertrouwen op externe vraag om de groei te stimuleren.
In februari riep het IMF China op om industriële subsidies te verminderen en zich in plaats daarvan te richten op het ondersteunen van consumptiegedreven groei. Deze verschuiving maakt alvast deel uit van het nieuwste vijfjarenplan van de regering, dat deze week formeel is aangenomen, maar in de praktijk moet blijken of intenties ook effectief omgezet zullen worden in actie. Ook in het vorige vijfjarenplan stond immers dat de overheid de onevenwichtigheden wou herstellen door de economie meer op diensten te richten en tegelijkertijd de consumentenvraag te stimuleren. Tot nu toe heeft China in ieder geval niet de juiste structurele hervormingen doorgevoerd om deze lang aanslepende structurele problemen aan te pakken.