Helium: onzichtbaar slachtoffer van de oorlog

De oorlog in Iran drukt op een markt waar de meeste beleggers zelden over nadenken - helium - met mogelijk buitenmaatse gevolgen voor technologie en gezondheidszorg. Helium is niet alleen voor ballonnen: het wordt gebruikt om apparatuur in de halfgeleiderproductie te koelen en te zuiveren en om MRI-scanners in werking te houden, naast andere gespecialiseerde toepassingen.

De schok begint in Qatar, dat helium produceert als bijproduct van de verwerking van aardgas in Ras Laffan, een van 's werelds grootste LNG-hubs. Volgens gegevens uit de industrie en van de overheid, die door belangrijke nieuwsmedia worden geciteerd, is Qatar goed voor ongeveer een derde van de wereldwijde aanvoer van helium, wat betekent dat elke verstoring daar de markt snel krapper maakt. De oorlog heeft zowel de productie als de logistiek getroffen: aanvallen hebben delen van Ras Laffan beschadigd, terwijl de instabiliteit rond de Straat van Hormuz de scheepvaart door een van 's werelds belangrijkste maritieme chokepunten heeft gehinderd.

QatarEnergy zelf heeft gewaarschuwd dat de raketaanvallen de LNG-exportcapaciteit hebben verminderd en "grote schade" hebben aangericht waarvan de reparatie vijf jaar zou kunnen duren, waardoor het bedrijf zich genoodzaakt zag om voor een langere periode overmacht af te kondigen voor sommige contracten. Tegelijkertijd wordt in de media gemeld dat Qatar heeft gezegd dat de schade de jaarlijkse heliumexport met ongeveer 14% zal verminderen, waardoor de verstoring een langere staart krijgt, zelfs als de gevechten afnemen. De marktstructuur maakt de impact ongelijkmatig: helium wordt meestal verkocht via langetermijncontracten, terwijl de spothandel dun is - ruwweg 2% in normale tijden - toch kunnen spotprijzen heftig reageren wanneer de levering wordt onderbroken.

Die dynamiek helpt verklaren waarom helium een tweesnijdend zwaard is geworden voor industriële gasgroepen. Analisten van BMO en Citi stellen dat de winnaars degenen zijn met een gediversifieerde inkoop en een grotere blootstelling aan spotprijzen, terwijl degenen die nauwer verbonden zijn met Qatarese volumes op korte termijn te maken krijgen met pijn in de aanvoer, maar na verloop van tijd nog steeds kunnen profiteren van toeslagen en contractherzieningen. Het gedrag in de praktijk is al zichtbaar: Airgas (de Amerikaanse eenheid van Air Liquide) heeft overmacht afgekondigd en klanten verteld dat de leveringen kunnen dalen tot ongeveer de helft van de normale maandelijkse vraag.

Van de leveranciers van industriële gassen lijken Air Products en Linde de relatieve winnaars van de verstoring, omdat ze minder afhankelijk zijn van Qatarese helium dan sommige collega's en dus aan klanten kunnen blijven leveren terwijl de markt krapper wordt.  Nu de spotprijzen naar verluidt meer dan verdubbeld zijn sinds het begin van het conflict - zelfs in een markt die gewoonlijk gedomineerd wordt door langetermijncontracten - kunnen leveranciers met flexibele volumes en opslag de schaarste sneller te gelde maken, en de grotere blootstelling aan helium geeft Air Products het grootste winstkoppel als de krapte aanhoudt.  

Linde profiteert ondertussen van dezelfde "leveringszekerheidspremie": in een crisis hebben chipfabrikanten en ziekenhuizen de neiging om betrouwbaarheid boven prijs te stellen, wat de onderhandelingspositie versterkt van leveranciers die nog steeds kunnen leveren.  De keerzijde is zichtbaar aan de meer Qatar-afhankelijke kant van de keten, waar distributeurs al een beroep hebben gedaan op overmacht en leveringen hebben gerantsoeneerd - een herinnering dat bij helium de toegang tot moleculen net zo belangrijk is als de krantenkop.

Voor de eindmarkten gaat het risico niet zozeer uit van onmiddellijke "stilleggingen" maar meer van vertragingen die zich opstapelen. Heliumketens zijn afhankelijk van gespecialiseerde containers en lange transittijden; er kunnen meerdere weken verstrijken tussen het vullen en de aankomst in Azië, wat betekent dat tekorten met enige vertraging kunnen ontstaan. 

Reuters heeft gemeld dat de krappere aanvoer van helium al gevolgen begint te hebben voor delen van de toeleveringsketen van de technologie, waarbij leidinggevenden waarschuwen dat een langdurige verstoring tot productievertragingen kan leiden. En omdat toonaangevende chipproducerende regio's zoals Zuid-Korea en Taiwan sterk afhankelijk zijn van helium uit de Golf, kijken investeerders of de "just-in-time" voorraden lang genoeg standhouden om alternatieve bronnen aan te boren.

De bredere les is dat de oorlog in Iran niet alleen een olieverhaal is. Het herinnert ons er ook aan dat de moderne industrie draait op een handvol moeilijk te vervangen inputs - en dat wanneer een enkele hub die "slechts" een nichemateriaal levert uitvalt, de rimpeleffecten alles kunnen bereiken, van AI-chips tot ziekenhuisscanners.