Rentestijging: extra uitdaging voor begroting

Marktrapport

Een nieuwe lente, een nieuw geluid. Dat geldt zeker ook voor de renteomgeving waarin de regeringen de overheidsbegroting onder controle zullen moeten houden. In een toespraak voor de Franse Hoge Raad van Financiën in Parijs had Banque de France gouverneur Villeroy de Galhau het vorige week over “La soutenabilité de la dette française entre hausse des taux et règles européennes”. Hij liet er geen twijfel over bestaan dat de ECB haar mandaat van inflatiebestrijding zou waarmaken en voegde er meteen aan toe dat bijgevolg de budgettaire overheden zullen moeten instaan voor de houdbaarheid van de overheidsfinanciën in een context van stijgende rentes. Hij merkte fijntjes op dat dit onderwerp in de Franse verkiezingscampagnes – “eufemistisch gesteld” – verre van dominant aanwezig was.

De nieuwe renteomgeving is een wereld van verschil. Het soepele geldbeleid maakte van de centrale bank een belangrijke koper van overheidsschuld. Het zorgde er bovendien voor dat de marktrente lager lag dan de gemiddelde rente op de bestaande overheidsschuld (de impliciete rente). Daardoor zijn de rentelasten in de overheidsbegroting in de voorbije jaren niet toegenomen (of zelfs blijven dalen), ondanks de explosie van de schuld door de coronacrisis.

Die gunstige omstandigheden zijn voorbij. In de belangrijkste eurolanden ligt de marktrente op overheidspapier (10j) vandaag al op het niveau van of hoger dan de impliciete rente op de schuld. Rentelasten staan onder opwaartse druk en begrotingstekorten nemen toe. Die dreigden ook zonder rentestijging al op te lopen door onder meer de vele noden die tijdens de pandemie aan de oppervlakte zijn gekomen, de klimaatuitdagingen, de digitale transformatie, de vanouds aangekondigde vergrijzingsnoden, waaraan de oorlog in Oekraïne nu ook de noodzaak heeft toegevoegd om de defensie te versterken. En dat allemaal, terwijl de tijd net is aangebroken om de excessieve begrotingstekorten van tijdens de pandemie terug te dringen.

Het besef van de nieuwe omgeving is duidelijk nog niet doorgedrongen. In de zopas opgestelde stabiliteitsprogramma’s met een planning voor de overheidsfinanciën tot en met 2025 gaan de regeringen er van uit dat de lange rente over de ganse planningsperiode lager zal blijven dan het niveau waarnaar ze in de voorbije weken is gestegen. In dat opzicht zijn de plannen dus al achterhaald, nog vóór ze zijn besproken.

Een en ander stelt moeilijke discussies over de (al dan niet) opheffing van de zogenoemde ontsnappingsclausule van het Europese toezichtkader op de overheidsfinanciën in ’t verschiet. De discussie moet eerstdaags op gang komen. Er is consensus dat het toezichtkader eerst (onder meer) moet worden vereenvoudigd, maar niet over hoe de hervorming er kan uitzien. Gelijktijdig brengt de nieuwe renteomgeving het besef weer op het voorplan dat de eurozone als muntunie zonder centrale stabiliserende begroting structureel kwetsbaar is voor economische schokken. Vandaar dat Villeroy de Galhau ervoor pleitte om de hervorming van de begrotingsregels hand in hand te laten gaan met de creatie van een Europees begrotingsinstrument voor conjunctuurstabilisatie en strategische investeringen. In een recente discussienota stelde het European Stability Mechanism (ESM) zich alvast kandidaat om in zijn schoot zo’n stabilisatiefonds op te richten.

Gemiddelde rente op de overheidsschuld en de marktrente (in %)

Bron: Bloomberg

Disclaimer:

Dit document is opgesteld door de KBC Economics - Markets desk en is niet opgesteld door de afdeling Research.  De desk bestaat uit Mathias Van der Jeugt, Peter Wuyts en Mathias Janssens, analisten bij KBC Bank N.V., die gereguleerd wordt door de Autoriteit voor Financiële Diensten en Markten (FSMA). Deze marktadviezen zijn het resultaat van een kwalitatieve analyse, waarin ruimte is voor ervaringen uit het verleden en persoonlijke beoordelingen. De standpunten zijn gebaseerd op de huidige marktomstandigheden en kunnen elk moment veranderen. De meest prominente input komt van publiek beschikbare gegevens, financieel nieuws, economisch en monetair beleid en courante technische analyses. De KBC Economics - Markets desk heeft redelijke inspanningen geleverd om deze informatie te verkrijgen uit bronnen die zij betrouwbaar acht, maar de inhoud van dit document is opgesteld zonder dat er een inhoudelijke analyse is gemaakt van deze bronnen. Er is niet beoordeeld of deze inzichten al dan niet geschikt zijn voor een bepaalde belegger. De meningen zijn onze huidige meningen op de datum die op dit materiaal staat en kunnen tegengesteld zijn aan eerdere aanbevelingen als gevolg van veranderde marktomstandigheden. De auteurs staan niet in voor de nauwkeurigheid, volledigheid of waarde (commerciële of andere) van dit document. Evenmin zijn de auteurs aansprakelijk jegens degenen die dit overzicht ontvangen voor de inhoud ervan of voor enig verlies of schade (hetzij uit onrechtmatige daad (inclusief nalatigheid), contractbreuk, schending van wettelijke of andere verplichtingen ) als gevolg van enig handelen of nalaten op basis van deze inhoud, evenmin voor enige vordering  tegen de auteurs met betrekking tot de inhoud van of de informatie in dit document. Eventuele meningen die hierin worden geuit, weerspiegelen het oordeel ten tijde van het opstellen van het overzicht en kunnen zonder voorafgaande kennisgeving worden gewijzigd. Gezien de aard van dit advies (gekoppeld aan valuta en rente) is het advies over het algemeen niet specifiek van aard.   Als zodanig is er geen verwijzing naar enig corporate finance contract en als zodanig is er geen 12 maanden overzicht op basis van de verschillende adviezen. Dit document is slechts geldig gedurende een zeer beperkte periode, als gevolg van de snel veranderende marktomstandigheden.

Gerelateerde publicaties

MNB: een (harde) reality-check

MNB: een (harde) reality-check

Geen respijt voor de wereldeconomie

Geen respijt voor de wereldeconomie

Dollar zet opkomende landen onder druk

Dollar zet opkomende landen onder druk

BIS geeft raad: maar één naald in het kompas

BIS geeft raad: maar één naald in het kompas